Wysza Szkoa Rolnicza w abikowie- czym bya? Myl o utworzeniu w Wielkopolsce wyszej uczelni, towarzyszya mieszkacom naszego regionu od czasw Jagiellonw. Poznaniowi przez dugie wieki brakowao wasnej uczelni akademickiej. Niestety, starania nie przynosiy podanych rezultatw, poniewa utworzenie wyszej uczelni wymagao specjalnego przywileju krlewskiego, a uzyskanie tego aktu skutecznie blokoway wadze Uniwersytetu Jagielloskiego w Krakowie, chcce zachowa swj monopol ksztacenia modziey w Polsce. W okresie kiedy, w wyniku rozbiorw Polska znikna z mapy Europy (po roku 1815), pojawia si nadzieja na utworzenie w Wielkopolsce uczelni akademickiej, w ramach pastwa pruskiego. Proba o utworzenie uniwersytetu w Poznaniu pojawia si ju w 1815 r., w akcie, w ktrym obywatelska deputacja Wielkiego Ksistwa Poznaskiego dzikowaa krlowi pruskiemu za przyobiecane prawa. Proby tej nie uwzgldniono. 3 maja 1819 r. Polacy zoyli kolejn petycj, argumentujc potrzeb utworzenia uniwersytetu w Poznaniu koniecznoci ksztacenia urzdnikw pastwowych, znajcych dobrze oba jzyki (niemiecki i polski), oraz wzgldami narodowymi, potwierdzonymi wczeniej przez krla. I te argumenty nie odniosy skutku. Polscy posowie na sejm pruski, wrd nich hr. August Cieszkowski (na zdjciu obok), w czasie kolejnych kadencji zaczli wic wystpowa z wnioskami o nadanie Wielkopolsce krlewskiego przywileju, powoujc si na zasad sprawiedliwoci (Poznaskie, jako jedyna z pruskich dzielnic nie posiadao na swoim terenie wyszej uczelni). Rwnolegle z akcj sejmow toczyy si zabiegi o utworzenie uczelni typu zawodowego, (najlepiej o charakterze agronomicznym), ale o zdecydowanie narodowym charakterze, majcej by odpowiedzi na coraz bardziej nasilajc si polityk germanizacyjn i wykupy ziemi z rk polskich. Dziaania na tym gruncie popiera szczeglnie hr. Dezydery Chapowski z Turwi, dcy wasnym przykadem do podniesienia kultury agrarnej i fachowego ksztacenia ziemian wielkopolskich. Kolejne powstania narodowe (1830, 1848 i 1863 r.), ktre wasn krwi i pienidzmi wspomagali Wielkopolanie, odsuway w czasie polskie plany, zwizane z uniwersytetem. Dopiero kiedy w 1861 r. zaoono w Poznaniu Centralne Towarzystwo Gospodarcze, skupiajce w swoich szeregach, pod przewodnictwem Hipolita Cegielskiego, najwiatlejszych przedstawicieli spoeczestwa polskiego w Wielkim Ksistwie Poznaskim, sprawa uczelni polskiej nabraa realnego ksztatu. Z inicjatyw utworzenia prywatnej szkoy rolniczej na rednim poziomie, dla administratorw i urzdnikw gospodarczych, wystpili wwczas wsplnie hr. Jan Dziayski z Krnika i hr. August Cieszkowski z Wierzenicy. Powoano komisj, ktrej zadaniem byo przygotowanie projektu organizacyjnego, na wzr podobnego typu instytucji, dziaajcych ju w Prusach. Konkretny projekt Centralne Towarzystwo Gospodarcze otrzymao ju 2. 07. 1861 r., w zwizku z czym rozpoczto poszukiwania odpowiedniego na szko miejsca. W tym samym czasie August Cieszkowski, po przedwczesnej mierci ukochanej ony-Haliny, dla upamitnienia jej imienia powzi zamiar ufundowania redniej, prywatnej szkoy rolniczej w rodzinnej Wierzenicy. W tym stanie rzeczy oba projekty gwatownie przerwano, bo spoeczestwo polskie znw chwycio za bro, w kolejnym narodowym powstaniu, (w styczniu 1863 r.). Cay niemal Zarzd Centralnego Towarzystwa Gospodarczego bra udzia w walkach lub w ich finansowaniu. Po upadku powstania styczniowego poznaskich uczestnikw tego zrywu osadzono w pruskich wizieniach i skazano na konfiskaty majtkw, Jan Dziayski przez kilka lat nie mg wrci do swoich posiadoci. Dlatego dopiero w 1865 r. powrcono do sprawy szkoy. Hipolit Cegielski (na zdjciu obok), chcc uratowa projekt zaproponowa, by „na razie” poprzestano na stworzeniu szkoy dla ekonomw, potrzebnych bardzo w polskich majtkach ziemskich, nie rezygnujc ze stara o wysz szko rolnicz w przyszoci. Projekt zatwierdzono w grudniu 1866 r., na walnym zebraniu czonkw i natychmiast rozesano odpowiednie oklniki do powiatowych towarzystw rolniczych, by propagoway ide utworzenia szkoy i podjy trud zebrania rodkw finansowych na rozpoczcie jej dziaalnoci. W cigu roku ofiarni czonkowie towarzystw rolniczych zoyli 2386 talarw (z potrzebnej sumy 3.700 talarw), czyli prawie 2/3 kwoty, niezbdnej do rocznego utrzymania szkoy. Reszt zamierzano uzyska na podstawie staej subwencji (dotacji) z polskiej spki „Bazar” w Poznaniu. Otwarta pozostawaa sprawa lokalizacji. Na szczcie dla inicjatorw projektu, hr. August Cieszkowski w tym samym czasie zrezygnowa z wasnej fundacji w Wierzenicy i chtnie przychyli si do proby Zarzdu Centralnego Towarzystwa Gospodarczego, w sprawie wydzierawienia na cele przyszej szkoy niewielkiego folwarku w abikowie, pod Poznaniem. (August Cieszkowski naby w 1863 r., z pobudek patriotycznych, zaduon nieruchomo w abikowie, od poznaskiej rodziny Gintrowiczw, by ziemia nie posza w pruskie rce. W cigu kilku lat, dokupujc gruntw od zaduonych ssiadw, zmieni t nieruchomo w niewielki, bo ledwie 400 morgowy (ok. 96 ha) folwark. Na folwarku-wedug pocztkowych planw- zajcie znajdowa mieli zuboali chopi polscy i wychodcy z innych zaborw, dotknici szykanami po klsce powstania styczniowego (1863 r.). Z woli Hrabiego stany w abikowie nowoczesne budynki gospodarcze i mieszkalne, zbudowane rkami miejscowych robotnikw, z cegie pochodzcych z dwch wasnych cegielni, uruchomionych po nabyciu nieruchomoci. Jako jeden z pierwszych budynkw folwarcznych –w 1865 r.- zosta zbudowany dom wodarza, w ktrym zamieszka rzdca, ustanowiony przez hrabiego Augusta. Do jego dyspozycji w budynku byo 76.m mieszkanie prywatne i subowa kancelaria o pow. 18. m .) Gdy w Poznaniu, wrd wiatego ziemiastwa dojrzaa idea utworzenia polskiej szkoy wyszej, ksztaccej kwalifikowanych rolnikw i zarzdcw wielkich majtkw ziemskich, oficjalnie zwrcono si do hr. A. Cieszkowskiego, (ktremu bliski by pomys otwarcia szkoy), o dzieraw folwarku abikowskiego. Cieszkowski bez dugiego namysu zdecydowa si powierzy swoj wasno na 12 lat Centralnemu Towarzystwu Gospodarczemu w Poznaniu, a take wasnym sumptem dokona niezbdnych przerbek i adaptacji dotychczasowych budynkw. Hrabia pragn jednak, by szkoa w abikowie nosia nazw „Imienia Haliny”, dla uczczenia pamici zmarej Hrabiny Cieszkowskiej. 2. 07. 1869 r. w domu wodarza zamieszka wykadowca praktycznego zawodu rolnika-Antoni niegocki (przedmioty wykadowe: nauka chowu zwierzt, trzody chlewnej i drobiu, uprawy roli i k, taksacji i bonitacji gleby, produkcji ziemiopodw), jednoczenie bdcy zarzdc dowiadczalnego folwarku szkolnego. 15 listopada 1870 roku zorganizowano w abikowie skromn inauguracj polskiej szkoy rolniczej. Szkoa miaa charakter prywatny. Utrzymywano j ze skadek i darowizn spoecznych. Zgodnie z przyjt empiryczn i pogldow metod nauczania wyposaono j w nowoczesne maszyny, ktrych dostarczya fabryka H. Cegielskiego z Poznania, oraz w stacj badawczo-chemiczn, ufundowan przez Centralne Towarzystwo Gospodarcze. Sama szkoa miecia si pocztkowo w jednym duym budynku, przerobionym z dawnego folwarcznego szecioraka. Znajdoway si w nim cztery wiksze i cztery mniejsze izby, mieszczce: audytorium, laboratorium chemiczne, jadalni i kuchni z mieszkaniem dla gospodyni a na pitrze du sypialni dla 16 uczniw. Oczywicie miejsca byo zbyt mao, dlatego w 1871 r. i pniej sam Cieszkowski sprowadzi z Wiednia dwa domki z blachy, przeznaczone na biuro, bibliotek z czytelni oraz now jadalni i bufet. Pierwszym dyrektorem Szkoy Rolniczej w abikowie by liberalny ekonomista dr Juliusz Au, w abikowie wykadali te wybitni specjalici, ktrzy po latach bd tworzyli zrby uniwersytetu w Poznaniu: Juliusz Rivoli (lenictwo i geografia), Zygmunt Rociszewski (zoologia i chw zwierzt), Szczsny Kudelka, Jzef Dby (chemia rolnicza i technologia) Przez pierwsze 3 lata placwka funkcjonowaa jako szkoa rednia. W 1873 r. przeksztacono j w szko wysz. Uczelnia rolnicza w abikowie funkcjonowaa krtko-do 1. 10. 1876 r., przeszo przez ni 199 uczniw, z czego dyplomy kocowe uzyskao 39 osb. 5 czerwca 1875 r. w ramach „rugw bismarkowskich”, wymierzonych przeciwko ludnoci polskiej z innych zaborw, napywajcej do Wielkopolski, policja pruska nakazaa natychmiast opuci abikowo obywatelom rosyjskim- uczniom i profesorom. (Wyjechao 30 uczniw i 4 profesorw.) To przyczynio si do upadku szkoy, ktra bya namacalnym przejawem tego, co dzi piknie nazywamy "najdusz wojn nowoczesnej Europy". Folwark hr. Augusta Cieszkowskiego sam w sobie stanowi pomnik walki z germanizacj. Stojce na jego terenie do dzi: dom wodarza i szeciorak (przy skrzyowaniu ul. Ks. Streicha i ul. Powstacw Wielkopolskich), pniej przerobiony na uczelniany internat, na cianie ktrego dzi widnieje tablica pamitkowa, s dowodami patriotyzmu Wielkopolan, w jego najlepszym, bo „praktycznym” wydaniu! I. Szczepaniak |